Narince, Emir en Kalecik Karasi: een impressie van de Turkse wijnwereld

11-12-2012

Op deze hoogvlakte, 1200 meter boven zeeniveau, zijn maar weinig bomen te bekennen, of het moeten de zilvergrijs-groene populieren langs rivieren en beekjes zijn. Alles is hier midden november gekleurd in pasteltinten: groen, grijs en bruin vooral.

Tekst en fotografie: Mariëlla Beukers

Het lijkt een beetje saai, totdat mijn blik met een schok blijft steken bij een flinke klodder geel of oranje. Ik bekijk die vlekken eens wat beter, en ik realiseer me: dit zijn druivenstokken! Bushvines staan in slordige rijen op kleine vierkante velden; goudgele vlekken lichten op in bruine, pas geploegde akkers.

Elders zijn de vlekken vlammend oranje, en staan in ze het gelid langs ijzerdraden. Langs de kant van de weg doemt een paal met bedrijfsnaam op: Kavaklidere. De druivenstokken blijken nog wijnstokken ook! Kavaklidere is één van de grootste wijnbedrijven van Turkije.
 
Ik was in Kappadocië, waar toeristen uit de hele wereld UNESCO-werelderfgoed komen bewonderen: door weer en wind gevormde rotsformaties, holwoningen en grotkerken uit het vroege christendom. Maar wat al die bezoekers meestal niet beseffen, is dat hier in Centraal-Anatolië  honderden hectaren druivenstokken staan.

Alle islamitische regels die het drinken van alcohol verbieden ten spijt, werd en wordt er in het enorme land aan de grens met Europa zowel wijn gemaakt als gedronken. Wijn hoort bij Turkije zoals kaas bij Nederland hoort, al sinds de tijd van de Grieken en de Romeinen. De wijngeschiedenis van het gebied gaat zelfs nog verder terug:  zo’n 7000 jaar geleden stond in Oost-Anatolië de wieg van de wijnbouw.

Oude stokken emir

Contact met wijncultuur

Ondanks die lange wijngeschiedenis is Turkije anno 2012 een wijnland in opkomst. Maar tien procent van de Turken drinkt alcohol, zo’n 7,5 miljoen mensen. Wijn maakt daarbij 7% uit van de totale alcoholconsumptie, die ruim 1 miljard liter bier, wijn, raki en wodka bedraagt. Van de 75 miljoen liter wijn die geproduceerd wordt, is slechts 4% voor de export: ongeveer 3 miljoen liter, met een waarde van 8 miljoen Amerikaanse dollar.
 
In de woorden van Isa Bal, de van oorsprong Turkse sommelier van het wereldberoemde restaurant The Fat Duck: “Turkey has just started its wine journey, and has lost touch with wine culture”. Bal leidde tijdens de vijfde European Wine Bloggers Conference (EWBC) in Izmir (9–11 november 2012) een proeverij van Turkse blends van internationale en inheemse druivenrassen. Deze blends worden door bijna iedere producent in Turkije gemaakt.
 
De verklaring voor Bal’s uitspraak ligt opnieuw in de geschiedenis. Hoewel de Griekse en Armeense minderheden in het Ottomaanse rijk tot 1923 voor de wijnproductie zorgden, bleef het voor de islamitische bevolking in wezen een verboden drank. Gelukkig was daar begin twintigste eeuw Kemal Atatürk, die zelf wel van een glaasje (zij het raki) hield, en de wijnindustrie na de secularisering van Turkije ondersteunde.

Tussen 1927 en 2001 was de Turkse staat verantwoordelijk voor een groot deel van de wijnproductie: die kocht de druiven van de boeren en maakte er bulkwijn van. Daarnaast was een beperkt aantal particuliere wijnproducenten toegestaan. De strenge regelgeving rondom wijnproductie nam in de jaren ’80 van de vorige eeuw echter iets af, wat particuliere ondernemingen de mogelijkheid gaf te investeren in moderne apparatuur en technieken.

Het staatsbedrijf voor wijn is inmiddels opgeheven, en sinds een decennium of twee maken steeds meer nieuwe wijnbedrijven hun opwachting. Er zijn anno 2012 meer dan 100 producenten actief, variërend van oud en gerespecteerd tot boutique en hypermodern.

Telkens kwam ik uit op dezelfde conclusie: geef mij maar een glas Narince, Öküzgözü of Kalecik Karasi

Drie typen

Naast de al genoemde blends proefde ik tijdens de EWBC en een korte trip naar Kappadocië nog twee andere typen wijn: wijnen van alleen internationale druivenrassen (cabernet sauvignon, chardonnay, sauvignon blanc) en wijnen van alleen inheemse druivenrassen. En telkens kwam ik uit op dezelfde conclusie: geef mij maar een glas Narince, Öküzgözü of Kalecik Karasi!

Deze autochtone Turkse druivenrassen maken deel uit van de meer dan 1200 variëteiten die in het land geïdentificeerd zijn. Slechts een handvol wordt echter commercieel geëxploiteerd. Bovendien is een groot deel van de rassen tafeldruif, geen wijndruif: Turkije staat op de zesde plaats van de wereldranglijst van druivenproducenten. Van de bijna 4,5 miljoen ton druiven die jaarlijkse wordt geproduceerd, wordt maar 2% voor wijn gebruikt. Overigens heeft geen van die inheemse rassen verwantschappen met de druivenrassen die wij in Europa kennen.

Een paar voorbeelden? De Yazgan Emir 2011, een witte wijn gemaakt van druiven uit Kappadocië, hét herkomstgebied van deze druif, geproefd in Izmir tijdens de conferentie: karaktervol, zwoel en mineraal in de neus, met hints van citrus, stevige zuren en een drogende afdronk. De lavabodems van Kappadocië zijn hier verantwoordelijk voor de mineraliteit.

Kocabag Emir

Of de LAL 2011, een rosé van het druivenras çal karasi, gemaakt door producent Kavaklidere van 25 jaar oude stokken en geproefd op de vestiging van het bedrijf in Avanos (Kappadocië): zalmroze van kleur, droog, frisse zuren, perzik, zacht rood fruit, bescheiden; zo goed als een middenklasse Provençaalse rosé.

Favoriet: Kalecik Karasi

Mijn absolute favorieten waren de Kalecik Karasi’s (rood), van diverse producenten, met hun prettige en zuivere aroma’s van rood bosfruit, hun lichte karakter, de bescheiden tanninestructuur en de vrolijke afdronk; je zou het zelfs Turkse Beaujolais kunnen noemen.

De Plato Kalecik Karasi 2011 bijvoorbeeld, van Sevilen, afkomstig van terra rossa-bodems in West-Turkije, bij Güney: intense aroma’s van rood fruit, licht helderrood van kleur. Kruidig en fruitig, fris en zuiver, licht en elegant, met een toefje karamel aan het eind. Of de Kalecik Karasi 2011 van Kocabag, geproefd in het moderne proeflokaal in Uçhisar, hoog boven de rotsformaties van de Duivenvallei in Kappadocië: fruitig (aardbei, framboos), licht, vrolijk en prettig.

Van hetzelfde huis een Narince 2011: bloemig, notig, mineraal (weer die vulkanische bodems). Een vergelijking met (Italiaanse droge) malvasia werd door een medeproever gemaakt: daar kon ik het helemaal mee eens zijn.

Excessief houtgebruik

Wat was er dan mis met die andere typen wijn? De wijnen van internationale rassen waren niet echt slecht, maar ook totaal niet spannend. Ze voegden gewoon niets toe aan dat wat er in de wereld al gemaakt wordt op dit gebied. En in prijs zullen ze er gezien de hoge belastingen in Turkije nooit mee kunnen concurreren.  

Verder vertoonden de combinaties van inheemse en internationale druiven de karakteristieken van de één noch de ander. De wijnen waren een beetje niksig, vlees noch vis. Het feit dat veel aanplant van internationale rassen nog erg jong is, soms slechts pas een tweede of derde officiële oogst heeft beleefd, speelt natuurlijk een rol. Geef deze blends nog wat tijd, en ze zullen een grotere rol gaan spelen, vermoed ik.

Druivenstokken in Uchisar

En dan was er het excessief houtgebruik, wat maar al te vaak het werkelijke karakter verdoezelde van de gebruikte druivenrassen, en wat elders in de wereld zijn beste tijd lijkt te hebben gehad. Meer ervaring op dit terrein zal ook de blends interessanter maken. Die ervaring lijken de wijnmakers gelukkig wél te hebben met de inheemse druivenrassen, waar minder vaak overvloedig hout gebruikt wordt.

Een beetje oefenen met die uitspraak doet wonderen

Onuitsprekelijke namen

Waarom wordt er eigenlijk geblend? “Turkse wijnliefhebbers hebben in het buitenland of in Istanbul Cabernet Sauvignon of Chardonnay leren drinken. Thuis, in Izmir, Ankara of Kayseri willen ze diezelfde internationale wijn, want de smaak daarvan is ze bekend”, aldus een producent tijdens de conferentie.  

Het buitenlandse publiek kent verder de inheemse Turkse druivenrassen niet en kan de namen van de Turkse druiven nauwelijks uitspreken, aldus een andere spreker. (Een beetje oefenen met die uitspraak doet echter wonderen, is mijn ervaring!).

Turkse druivenrassen

Vriendelijk en lichtend baken

Getuige de blends en de diverse wijnen van autochtone druivenrassen ziet een groot aantal Turkse wijnmakers het potentieel in van emir, narince, kalecik karasi of öküzgözü. Ik gaf hierboven al een paar voorbeelden. Wat mij betreft liggen de kansen voor export van Turkse wijnen, naar Nederland of naar de rest van de wereld, bij deze spannende, autochtone druiven.

Ze groeien nergens anders, vertellen een verhaal dat teruggaat tot Bijbelse tijden en zijn over het algemeen goed gemaakt. Last but not least onderscheiden ze zich in de grote plas van wereldwijnen door hun uniciteit, en drukken daarbij zeker een gevoel van plaats en omgeving uit; terroir, zo je wilt.

En daarmee zijn niet alleen de wijnstokken op de hoogvlakte van Kappadocië een oase van kleur in het grauwe landschap, maar ook de autochtone wijnen van Turkije een vriendelijk en lichtend baken in de wijde zee van kleurloze wereldwijnen.


Tekst en fotografie: Mariëlla Beukers


Share |
  • Okhuysen webwinkel - doorlopend?
  • Riesling Weeks 2017 t/m 19 juni
  • Wine in Moderation (gratis en doorlopend) versie 2
  • Riedel - doorlopend
  • Ribera del Duero Drink Ribera-drink Spain banner